61 855 24 45

Poradnik – źródła i rodzaje odszkodowań z tytułu śmierci osoby bliskiej

Masz pytania? napisz do nas biuro@eventum.com.pl, zadzwoń: radca prawny dr Michał Strzelbicki 510943567, radca prawny Mariusz Sadowski 502603736

Źródła i rodzaje świadczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci osoby bliskiej

Celem niniejszego poradnika jest przystępne (i w miarę możliwości zwięzłe) przedstawienie podstawowych informacji dotyczących źródeł i rodzajów świadczeń przysługujących rodzinie w przypadku śmierci osoby bliskiej. Dowiecie się z niego Państwo, wypłaty jakich świadczeń i z jakich tytułów możecie się domagać od ubezpieczyciela.

Ważne – przyczyny i okoliczności zgonu

Dla określenia, z jakich źródeł osobom bliskim zmarłego przysługiwać może odszkodowanie, jakie świadczenia wejdą w jego zakres oraz komu one przysługują, najważniejsze jest ustalenie okoliczności i przyczyny zgonu. W szczególności istotne jest udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

  1. 1.czy do śmierci doszło wskutek wypadku, tj. nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, względnie wskutek błędów w leczeniu, czy też z powodu innych przyczyn (choroba, śmierć naturalna)?

    Jeśli NIE, tj. gdy do śmierci nie doszło wskutek wypadku ani błędu w leczeniu, w grę wchodzą jedynie świadczenia z tytułu ubezpieczenia na życie lub ubezpieczenia grupowego osoby zmarłej, względnie z własnego ubezpieczenia na życie lub grupowego osoby bliskiej.

    Jeśli TAK, tj. gdy do śmierci doszło wskutek wypadku, w grę wchodzą ponadto świadczenia z tytułu ubezpieczeń NNW osoby zmarłej, dalsze świadczenia z ubezpieczenia na życie lub grupowego osoby zmarłej lub osoby bliskiej, jednorazowe odszkodowanie z ZUS oraz odszkodowanie i zadośćuczynienie z ubezpieczenia OC podmiotu odpowiedzialnego; odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługiwać może najbliższym także, jeśli do zgonu doszło wskutek błędu medycznego.

  2. 2.czy za śmierć jakikolwiek podmiot trzeci może ponosić odpowiedzialność cywilną? – w praktyce sytuacja taka ma miejsce np. gdy do zgonu dochodzi wskutek wypadku komunikacyjnego czy wypadku przy pracy, względnie wskutek obarczonego błędami leczenia

    Jeśli NIE, odszkodowanie i zadośćuczynienie z polisy OC nie przysługuje, w grę wchodzą tylko pozostałe wymienione wyżej świadczenia.

    Jeśli TAK, obok świadczeń z ubezpieczeń na życie, grupowych czy NNW oraz jednorazowego odszkodowania z ZUS, najbliższym zmarłego może także przysługiwać odszkodowanie i zadośćuczynienie z OC (odpowiedzialności cywilnej).

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje dotyczące każdego w wymienionych wyżej świadczeń odszkodowawczych.

Ubezpieczenie OC

Gdzie występuje? Ubezpieczenia te najczęściej występują pod postacią obowiązkowego OC posiadacza pojazdu mechanicznego, OC prowadzącego przedsiębiorstwo (pracodawcy), OC placówki służby zdrowia (lub lekarza), OC rolnika, OC w życiu prywatnym.

Kto i kiedy może z niego skorzystać? Z ubezpieczenia OC mogą skorzystać osoby najbliższe zmarłego (małżonek, dzieci, rodzice, wnuki, dziadkowie, ale także np. partner życiowy) jeżeli odpowiedzialność cywilną za szkodę ponosi osoba ubezpieczona (najczęściej sprawca wypadku/szkody).

Czy konieczny jest udział innej osoby w spowodowaniu śmierci? Tak, istnienie odpowiedzialności cywilnej osoby trzeciej za spowodowanie śmierci jest koniecznym warunkiem wypłaty odszkodowania. W odróżnieniu od innych ubezpieczeń, poszkodowany i ubezpieczony to dwie różne osoby. Świadczenie przysługuje zatem tylko z tytułu zdarzeń, za które odpowiedzialność cywilną (choć niekoniecznie winę!) ponosi osoba ubezpieczona, będąca inną osobą niż osoba poszkodowana.

Kiedy świadczenie nie przysługuje? Świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba ubezpieczona nie ponosi odpowiedzialności cywilnej za szkodę. Nadto, świadczenie może być wyłączone także przesłankami negatywnymi wyliczonymi w OWU albo wynikającymi z przepisów prawa (np. z OC posiadacza pojazdu nie przysługuje odszkodowanie za utraconą biżuterię).

Jakie świadczenia przysługują i jak ustalana jest ich wysokość? Z ubezpieczenia OC osobom najbliższym zmarłego przysługiwać może szereg świadczeń: zadośćuczynienie za krzywdę, stosowne odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej, renta oraz zwrot kosztów pogrzebu. W odróżnieniu od innych ubezpieczeń, odszkodowanie z OC jest tzw. odszkodowaniem pełnym, tzn. jego wysokość powinna odpowiadać rozmiarom szkody i doznanej krzywdy. Innymi słowy, odszkodowanie, renta, zwrot kosztów pogrzebu i zadośćuczynienie z OC powinny powodować całkowite wyrównanie pogorszenia majątkowego osób najbliższych zmarłego oraz pełną kompensację doznanej przez te osoby krzywdy.

Ubezpieczenia NNW (następstw nieszczęśliwych wypadków) osoby zmarłej

Gdzie występuje? Ubezpieczenia te najczęściej występują pod postacią ubezpieczenia NNW kierowcy i pasażera, NW szkolnego czy NNW w podroży, niekiedy występują łącznie z innym ubezpieczeniem, np. ubezpieczeniem mieszkania.

Kto i kiedy może z niego skorzystać? Prawo do świadczenia ma osoba wskazana w ogólnych warunkach ubezpieczenia (najczęściej małżonek, dzieci ubezpieczonego zmarłego), jeżeli zmarły tego rodzaju ubezpieczenie posiadał oraz jeżeli do zgonu doszło wskutek nieszczęśliwego wypadku, tj. nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, niezależną od woli ubezpieczonego.

Czy konieczny jest udział innej osoby w spowodowaniu szkody? Nie, istnienie odpowiedzialności osoby trzeciej za spowodowanie śmierci nie jest koniecznym warunkiem wypłaty świadczenia. Świadczenie przysługuje zatem zarówno z tytułu wypadków spowodowanych przez osobę trzecią, jak i nieszczęśliwych zdarzeń do których doszło bez udziału osób trzecich. Jedynym warunkiem jest, by osoba zmarła posiadała takie ubezpieczenie a zgon nastąpił wskutek wypadku.

Kiedy świadczenie nie przysługuje? Świadczenie może być nienależne, jeżeli spełni się jedna z przesłanek wyliczonych w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU), najczęściej np. jeżeli osoba ubezpieczona była nietrzeźwa i miało to wpływ na wypadek. Okoliczność wyłączającą odpowiedzialność musi udowodnić ubezpieczyciel.

Jak ustalana jest wysokość świadczenia? Wysokość świadczenia najczęściej odpowiada sumie ubezpieczenia, choć niekiedy jego wysokość może być uzależniona od konkretnego rodzaju wypadku – np. inna suma przy wypadku przy pracy, inna gdy śmierć nastąpiła wskutek wypadku komunikacyjnego. Świadczenie z NNW nie jest natomiast tzw. odszkodowaniem pełnym, tzn. przy jego ustalaniu nie uwzględnia się innych skutków wypadku (np. stopnia pogorszenia sytuacji materialnej rodziny zmarłego, rozmiarów doznanej krzywdy psychicznej).

Ubezpieczenia na życie

Gdzie występuje? Klasyczne polisy ubezpieczenia na życie mają charakter samodzielnych polis, choć niekiedy towarzyszą im dodatkowe klauzule.

Kto i kiedy może z niego skorzystać? Podstawowym świadczeniem jest świadczenie z tytułu śmierci osoby ubezpieczonej, wypłacane osobie (lub osobom) wskazanej przez ubezpieczonego jako osoba uposażona.

Czy konieczny jest udział innej osoby w spowodowaniu szkody? Nie, istnienie odpowiedzialności osoby trzeciej za spowodowanie wypadku nie jest koniecznym warunkiem wypłaty świadczenia. Świadczenie przysługuje zatem zarówno z tytułu wypadków spowodowanych przez osobę trzecią, jak i nieszczęśliwych zdarzeń do których doszło bez udziału osób trzecich.

Kiedy świadczenie nie przysługuje? Świadczenie może być nienależne, jeżeli spełni się jedna z przesłanek wyliczonych w Ogólnych Warunkach Ubezpieczenia (OWU). Okoliczność wyłączającą odpowiedzialność musi udowodnić ubezpieczyciel.

Jak ustalana jest wysokość świadczenia? Wysokość świadczenia wynika z umowy ubezpieczenia oraz zapisów OWU, które mogą np. modyfikować jej wysokość ze względu na okres ubezpieczenia czy wysokość wpłaconych składek. Świadczenie z polisy na życie nie jest natomiast tzw. odszkodowaniem pełnym, tzn. przy jego ustalaniu nie uwzględnia się innych skutków wypadku (np. stopnia pogorszenia sytuacji materialnej rodziny zmarłego, rozmiarów doznanej krzywdy psychicznej).

Ubezpieczenia grupowe pracownicze/kontynuowane

Gdzie występuje? Bardzo popularne ubezpieczenie, oferowane w zakładach pracy pracownikom oraz członkom ich rodzin, jak również w trybie kontynuacji np. osobom odchodzącym z pracy czy przechodzącym na emeryturę.

Kto i kiedy może z niego skorzystać? Ubezpieczenie łączy w sobie świadczenia typowe dla ubezpieczeń na życie, ubezpieczeń NNW oraz wprowadza dodatkowe świadczenia. Z ubezpieczenia można skorzystać, jeżeli spełni się jakiekolwiek zdarzenie objęte jego zakresem – może być to śmierć osoby ubezpieczonej – w tym przypadku osoba bliska wskazana jako uposażona uzyskuje świadczenie z polisy osoby zmarłej (tak jak w klasycznym ubezpieczeniu na życie) albo śmierć osoby z rodziny – w tym przypadku osoba bliska zmarłego uzyskuje świadczenie z własnej polisy ubezpieczenia, jeśli polisa ta przewiduje świadczenie za śmierć małżonka, rodzica, dziecka itd.

Czy konieczny jest udział innej osoby w spowodowaniu szkody? Nie, istnienie odpowiedzialności osoby trzeciej za spowodowanie wypadku nie jest koniecznym warunkiem wypłaty świadczenia. Świadczenie przysługuje zatem zarówno z tytułu wypadków spowodowanych przez osobę trzecią, jak i zdarzeń do których doszło bez udziału osób trzecich.

Kiedy świadczenie nie przysługuje? Świadczenie może być nienależne zarówno jeżeli zdarzenie nie spełnia cech wyliczonych w OWU (brak przesłanki pozytywnej, np. choroba na którą zapadł ubezpieczony nie mieści się w wykazie chorób objętych polisą), jak i jeżeli spełni się jedna z przesłanek negatywnych, wyliczonych w OWU. Doświadczenie pokazuje niestety, że niekiedy ubezpieczyciele potrafią tak skonstruować przesłanki pozytywne i negatywne, że z pozoru znakomite ubezpieczenie rzadko kiedy zapewnia wypłatę świadczenia. Co do zasady okoliczność wyłączającą odpowiedzialność musi udowodnić ubezpieczyciel.

Jak ustalana jest wysokość świadczenia? Wysokość świadczenia wynika z umowy ubezpieczenia oraz zapisów OWU. Świadczenie z ubezpieczenia grupowego nie jest natomiast tzw. odszkodowaniem pełnym, tzn. przy jego ustalaniu nie uwzględnia się innych skutków wypadku, nieobjętych zakresem konkretnej polisy (np. stopnia pogorszenia sytuacji materialnej rodziny zmarłego, rozmiarów doznanej krzywdy psychicznej).

Ubezpieczenie wypadkowe w ZUS

Gdzie występuje? Ubezpieczenie wypadkowe w ZUS może mieć postać ubezpieczenia obowiązkowego (np. dla pracowników zatrudnionych na umowę o pracę) lub dobrowolnego (np. dla osób prowadzących pozarolnicza działalność gospodarczą). Analogiczny charakter ma ubezpieczenie rolników w KRUS.

Kto i kiedy może z niego skorzystać? Ubezpieczenie ma charakter zbliżony do ubezpieczenia typu NNW – znajduje zastosowanie, jeżeli wskutek wypadku (nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną) osoba ubezpieczona poniosła śmierć. Istotne jest jednak, że obejmuje ono jedynie wypadki przy pracy, ale już nie w drodze do i z pracy oraz poza pracą.

Czy konieczny jest udział innej osoby w spowodowaniu szkody? Nie, istnienie odpowiedzialności osoby trzeciej za spowodowanie wypadku nie jest koniecznym warunkiem wypłaty świadczenia. Świadczenie przysługuje zatem zarówno z tytułu wypadków spowodowanych przez osobę trzecią, jak i zdarzeń do których doszło bez udziału osób trzecich.

Kiedy świadczenie nie przysługuje? Najczęstszymi przyczynami odmowy wypłaty odszkodowania przez ZUS jest brak cech wypadku przy pracy oraz wystąpienie jednej z przyczyn obciążających poszkodowanego pracownika, najczęściej jego rażące niedbalstwo.

Jak ustalana jest wysokość świadczenia? Wysokość świadczenia określana jest zgodnie z zasadami określonymi w ustawie i należy się najbliższym osoby zmarłej. Jednorazowe odszkodowanie z ZUS nie jest natomiast tzw. odszkodowaniem pełnym, tzn. przy jego ustalaniu nie uwzględnia się innych skutków wypadku (np. wysokości poniesionych kosztów leczenia czy utraconych zarobków).

Więcej informacji znajdziecie Państwo w sekcjach poświęconych poszczególnym rodzajom wypadków.

Jeżeli powyższe informacje nie wyjaśniły wszystkich Państwa wątpliwości, zapraszamy do kontaktu. Eksperci EVENTUM odpowiedzą na Państwa pytania. biuro@eventum.com.pl, radca prawny dr Michał Strzelbicki tel. 510943567, radca prawny Mariusz Sadowski tel. 502603736

Bezpłatna ocena sprawy

Wysłanie zapytania do niczego nie zobowiązuje