61 855 24 45

Zadośćuczynienie

zadośćuczynienie za krzywdę

Zadośćuczynienie za doznaną krzywdę

Zadośćuczynienie stanowi najczęściej główny (także ze względu na kwotę) składnik odszkodowania przysługującego osobom poszkodowanym w rozmaitych wypadkach, jak wypadki komunikacyjne, wypadki przy pracy czy wypadki w rolnictwie, z tytułu poniesionych przez osoby poszkodowane szkód na osobie. Zadośćuczynienie jest świadczeniem mającym zrekompensować poszkodowanemu krzywdę, czyli szkodę niemajątkową. Na krzywdę składa się przede wszystkim ból związany z doznanymi obrażeniami ciała oraz szereg cierpień psychicznych, takich jak np. lęki o przyszłość zawodową i osobistą, obawy o możliwość powrotu do zdrowia, zaniżenie samooceny wskutek doznanych szpecących urazów czy pozostałych po nich blizn, uczucie bezradności i zależności od innych osób po wypadku, żal do sprawcy wypadku, rozgoryczenie z powodu zniweczenia planów na przyszłość, stres powypadkowy, trudności ze spokojnym snem, lęk przed jazdą samochodem, spadek komfortu życia, konieczność rezygnacji z uprawiania sportu, organicznie aktywności życiowej, itp.

Najistotniejszą dla poszkodowanych, a jednocześnie sprawiającą najwięcej trudności w praktyce, jest kwestia ustalania wysokości należnego zadośćuczynienia. Kodeks cywilny w art. 445 stanowi jedynie, że suma zadośćuczynienia powinna być „odpowiednia”. Powstaje pytanie, co oznacza ten zwrot, jak należy rozumieć termin „odpowiednia suma tytułem zadośćuczynienia”?

W pierwszej kolejności zauważmy, że w odróżnieniu od szkody majątkowej, rozmiaru krzywdy (szkody niemajątkowej) nie można precyzyjnie wyrazić w pieniądzu. Trudno bowiem dokładnie wycenić wartość czyjegoś zdrowia czy życia, wartość zniweczonych planów na przyszłość, stresu, bólu, rozgoryczenia – nie mają one wymiernej wartości pieniężnej. Funkcją zadośćuczynienia będzie zatem nie tyle proste wyrównanie doznanych przez poszkodowanego strat, co dostarczenie mu środków, za pomocą których poszkodowany zrekompensuje sobie, w wybrany przez siebie sposób, negatywne przeżycia związane z wypadkiem. Zadośćuczynienie pełni zatem funkcję kompensacyjną, równoważy ujemne przeżycia poszkodowanego poprzez postawienie do jego dyspozycji określonych środków pieniężnych.

Sąd Najwyższy w szeregu orzeczeń wskazał, że odpowiednia kwota zadośćuczynienia, kompensująca rozmiar doznanej krzywdy, to kwota reprezentująca dla poszkodowanego realną i odczuwalną wartość ekonomiczną. Przy ustalaniu kwoty zadośćuczynienia chodzi zatem o to, by dostarczyć poszkodowanemu środków pieniężnych w odpowiednio wysokiej sumie, tak by kwota ta rzeczywiście poprawiała sytuację poszkodowanego. Kwota zadośćuczynienia nie może być zatem zaniżona w stosunku do doznanej krzywdy. Zaniżenie kwoty zadośćuczynienia nie tylko pozbawia go kompensacyjnego charakteru, ale prowadzi także do deprecjacji najważniejszych dóbr, jakimi są ludzkie zdrowie i życie.

Z drugiej strony, równie często Sąd Najwyższy podnosił, że odpowiednia suma zadośćuczynienia winna uwzględniać stopę życiową społeczeństwa, a w konsekwencji, że zadośćuczynienie nie może być zbyt wygórowane. Funkcją zadośćuczynienia jest bowiem kompensacja doznanej krzywdy i nie może być ono traktowane jako źródło nadmiernego wzbogacenia.

Powyższe wskazania Sądu Najwyższego nadal pozostawiają wszakże znaczne pole dowolności w kwestii ustalania sumy zadośćuczynienia w konkretnym przypadku. Czy istnieją inne, bardziej wymierne sposoby ustalania zadośćuczynienia? Wydaje się, że można wskazać przynajmniej na trzy przesłanki, które stosowane pomocniczo pozwalają na nieco bardziej precyzyjne ustalenie sumy zadośćuczynienia odpowiedniego w konkretnym przypadku.

Woman with a broken arm and her caregiverPierwszą z nich jest odniesienie wysokości zadośćuczynienia do rozmiaru trwałego uszczerbku na zdrowiu Poszkodowanego. O tym czym jest trwały uszczerbek na zdrowiu obszernie piszemy tutaj. Chociaż trwały uszczerbek na zdrowiu bezpośrednio opisuje rozmiar skutków na zdrowiu poszkodowanego, a zadośćuczynienie dotyczy krzywdy, a zatem bólu i cierpień związanych z wypadkiem, przyjmuje się (jak się wydaje słusznie), że między zakresem skutków na zdrowiu a rozmiarami krzywdy istnieje bezpośredni związek. Rozmiar krzywdy jest w tym ujęciu pochodną rozmiaru doznanych urazów. Związek ten pozwala na pomocnicze korzystanie z wysokości orzeczonego trwałego uszczerbku na zdrowiu dla ustalenia kwoty odpowiedniego zadośćuczynienia. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów 1% trwałego uszczerbku na zdrowiu odpowiada zadośćuczynieniu w wysokości mniej więcej 2.000 zł. Należy wszakże pamiętać, że w tym przypadku nie zachodzi podobne do ubezpieczeń NNW proste przełożenie tych wielkości, a kwota zadośćuczynienia w konkretnej sprawie odbiegać może znacznie od prostego iloczynu wysokości uszczerbku i wskazanej kwoty za 1% uszczerbku.

Kolejną przesłanką ustalania wysokości odpowiedniego zadośćuczynienia może być porównanie konkretnej sprawy ze sprawami podobnymi. Sądy, ustalając wysokość zadośćuczynienia, często pomocniczo sięgają do wcześniejszych orzeczeń w podobnych sprawach. Rażąco odmienne kwoty zadośćuczynienia zasądzonego w podobnych sprawach powodować bowiem mogą poczucie niesprawiedliwości i naruszać zasady jego ustalania. Należy wszakże pamiętać, że w Polsce nie obowiązuje system precedensów (wcześniejsze orzeczenia nie wiążą sądów w sposób ścisły), a nadto, że orzecznictwo stopniowo ewoluuje w kierunku zasądzania coraz wyższych sum zadośćuczynienia.

Trzecią wreszcie przesłanką, adekwatną zwłaszcza w kontekście poważnych wypadków, to odniesienie do zadośćuczynień zasądzanych w sprawach skrajnych, tj. takich, w których poszkodowany w szczególnie tragicznych okolicznościach poniósł śmierć, lub w których doszło u poszkodowanego do szeregu bardzo ciężkich, nieodwracalnych obrażeń, wyrażonych stopniem trwałego uszczerbku na zdrowiu rzędu około 200% lub więcej. W świetle orzecznictwa polskich sądów, zasądzane wówczas zadośćuczynienia najczęściej mieszczą się w przedziale 500-800 tys. zł. Odniesienie doznanych przez poszkodowanego w konkretnym przypadku obrażeń do tych potencjalnie najpoważniejszych skutków pozwala następnie na ustalenie kwoty zadośćuczynienia przez odniesienie się do kwoty zasądzonej w tym potencjalnie skrajnym przypadku. Także tutaj pamiętać należy, że wskazany sposób obliczenia kwoty odpowiedniego zadośćuczynienia zastosować możemy jedynie pomocniczo i nie w każdym przypadku uzyskamy w ten sposób odpowiedni dla sprawy rezultat.

Z powyższych rozważań wynika, że ustalenie odpowiedniej sumy zadośćuczynienia nie jest sprawą łatwą i wymaga rozległej wiedzy, profesjonalnej oceny zakresu skutków wypadku oraz dobrej znajomości dotychczasowej linii orzeczniczej. Z tego względu, by zwiększyć swoje szanse na uzyskanie satysfakcjonującego zadośćuczynienia, warto skorzystać z pomocy specjalistów w tej dziedzinie.

Bezpłatna ocena sprawy

Wysłanie zapytania do niczego nie zobowiązuje